Yaşa göre çocukların ev işleri: çocuk neyi kendi yürütebilir

Anlatmaktansa kendim yapmak daha kolay. Neyin nerede durduğunu anlatana kadar üç kere yapmış olurum. Her seferinde böyle — o yüzden hiçbir şey değişmiyor.

Çocuğun yerine yapmak gerçekten daha hızlı. Bugün. Birkaç yıl sonra ise evde, çöpün kendiliğinden gitmediğini bilmeyen bir ergen yaşıyor olur. Aşağıda bu akşam başlayabileceğin bir tablo var.

Tablo: yaş ve işler

Tabloyu yazdır

Bu bir yol gösterici, ölçü değil. Aynı yaştaki çocuklar çok farklıdır: biri altı yaşında bardağı özenle yıkar, biri dokuzunda hâlâ yıkayamaz. Ocak, bıçak, temizlik malzemesi ya da yetişkinsiz dışarı çıkmak olan her şeye sen karar verirsin — kendi çocuğuna ve kendi evine göre.

“Kendi yürütmek” ne demek

“Söylenince yaptı” demek değil. Her işin üç parçası var: vaktinin geldiğini fark etmek, ne zaman yapılacağına karar vermek ve yapmak. Çocuk yalnızca yapıyor, fark eden ve hatırlatan sen isen iş hâlâ senin — sadece başkasının eliyle.

Sol sütunda işlerin az olması bundan. Çocuğun baştan sona üstlendiği tek bir iş, rica edilmesi gereken beş işten daha faydalı.

Yeni bir iş nasıl verilir

1. Her seferinde bir tane. “Pazartesiden itibaren odanı topluyor, bulaşığı yıkıyor ve köpeği gezdiriyorsun” değil. Tek iş — ve iki hafta hiçbir şey ekleme.
2. Dört basamak. Önce sen yaparsın, çocuk izler. Sonra birlikte yaparsınız. Sonra o yapar, sen yanındasın. Sonra tek başına. Bir basamağı atlamak, “nasıl yapılacağını bilmiyordum”u hazırlamaktır.
3. “Yapıldı”nın ne demek olduğunda anlaşın. “Odanı topla” çocuk için hiçbir şey ifade etmez. “Oyuncaklar kutuda, giysiler dolapta, yerde bir şey yok” eder. Çocuk ne kadar küçükse o kadar kısa ve gözle görülür olsun.
4. Bir saate ya da olaya bağla. “Yemekten sonra”, “çizgi filmden önce”, “cumartesi sabahı”. Günde yeri olmayan iş “sonra”ya döner.
5. Hatırlatan senin sesin olmasın. Kapıda bir kâğıt, yatağın üstünde bir resim, alarm, telefona bildirim. Anne hatırlatınca çocuk anneyle tartışır. Liste hatırlatınca tartışacak kimse yok.
6. Görünen bir işaret. Tik, mıknatıs, “Yapıldı” butonu. Çocuk için yaptığını görmek önemli — senin de sormana gerek kalmaz.

Neler yapılmaz

Çocuğun arkasından düzeltmek

Yatak eğri toplanmış, onun süpürdüğü yerde kırıntı kalmış. Sessizce baştan yaparsan çocuk basit bir şey öğrenir: “nasılsa benim yerime yaparlar, hem daha iyisini”. Düzeltmek gerekiyorsa bir püf noktasını bir dahaki sefere göster — işten sonra değil, önce. Eğri toplanmış yatak yine de toplanmış yataktır.

Her şeye para vermek

Her harekete para ya da ödül gelince çocuk kendi tabağı için bile “bunun karşılığında ne alacağım?” diye sormaya başlar. İşleri iki listeye ayırmak rahat:

• Kendi arkasını toplamak — çanta, yatak, kendi bulaşığı, kendi odası. Bu, evde yaşamanın parçası; karşılığında para verilmez.
• Aile için ve olağanın ötesinde — cam silmek, balkonu toplamak, herkese akşam yemeği yapmak. Burada puan, ödül ya da harçlık yerinde olur.

Sınırın nereden geçeceğine siz karar verirsiniz. Önemli olan tek olması ve çocuğun onu bilmesi.

Ev işini ceza yapmak

“Zayıf aldın — yerleri sileceksin.” Bundan sonra yer silmek cezadır ve kimse gönüllü yapmaz.

Buna “anneye yardım” demek

“Yardım et” sözü, işin aslında kimin olduğunu söyler. “Bu senin işin” daha sert ama daha dürüst: çocuk yardımcı değil, burada yaşayanlardan biri.

İşleri keyfe göre dağıtmak

Bugün “çöpü at”, yarın kimse hatırlamadı, öbür gün kavga. İş yazılı olmalı ve haftada kendi yerinde durmalı; yoksa bu bir sorumluluk değil, piyango olur.

Çocuk büyük ama hiç işi olmadıysa

Başlamak için geç değil ama tabloyu yaşa göre değil, baştan oku: önce “kendi arkasını toplama” türünden bir iş, iki hafta sonra ikincisi. Ergenle konuşma başka — dağıtmak değil, anlaşmak; bunu ayrıca yazdık: ergen ve ev işleri.

Yüksek sesle hatırlatmadan nasıl yürür

Nidalumi'de çocuğun kendi görevleri olur: hatırlatma, iletmen için sana değil, ona gider. “Yapıldı”ya dokunur, görev ebeveyne “Kontrol bekliyor” olarak düşer — bakıp onaylaması için. Telefonu olmayan küçük çocuğun yerine ebeveyn işaretler.

Görevlere puan verilebilir, puanlar ödüllerle ya da harçlıkla değiştirilebilir — kuru ebeveyn belirler. Bir hedef için kumbara da var. Nasıl çalıştığı puanlar ve ödüller sayfasında. Akşam gün özeti gelir: ne yapıldı, ne yapılmadı.

Sorular ve cevaplar

Çocuğa kaç yaşından itibaren ev işi verilir?

Basit “kendi arkasını toplama” işleri — oyuncakları kaldırmak, tabağı götürmek — üç dört yaşında bile olur. Önemli olan miktar değil, işin onun olması ve her gün tekrarlanması.

Çocuk yapmak istemezse ne yapmalı?

Üç şeyi kontrol et: “yapıldı”nın ne demek olduğunu anlıyor mu, işin günde bir saati var mı ve kim hatırlatıyor. Çoğu zaman itiraz işe değil, senin sesine. İki işten birini seçtir ve kendini hatırlatan rolünden çıkar.

Çocuklara ev işi için para vermek gerekir mi?

“Kendi arkasını toplama” işleri için genelde hayır, yoksa her bardak için pazarlık başlar. Bütün aile için ve olağanın ötesindeki işlerde, size uyuyorsa olabilir. Tek kural: sınır çocuğa önceden belli olsun.

Büyük çocuk küçükten fazlasını yapıyor — bu adil mi?

Evet, işlerle birlikte hakları da büyüyorsa: daha geç yatıyor, daha çok şeye kendi karar veriyor. Bunu yüksek sesle söyle. Küçüğün de ufak da olsa kendi işi olmalı — yoksa “neden hep ben?” her gün duyulur.

Çocuk kötü yapıyor. Düzeltmeli mi?

Hemen değil, sessizce de değil. İş, “yapıldı” konusundaki anlaşmanıza göre yapıldıysa kabul. Yapılmadıysa neyin eksik olduğunu göster, kendi tamamlasın. Onun yerine baştan yapma.